Arteterapia

WWW.ARTETERAPIA.OPOLE.PL

10_PALCOW_min.jpg

Arteterapia czyli szeroko rozumiana terapia przez sztukę, w której można wyróżnić psychoterapię sztuką i terapię sztuką w ujęciu pedagogicznym. Bazuje na wykorzystywaniu leczniczych i terapeutycznych walorów poszczególnych dziedzin sztuki w procesie oddziaływania na osobowość człowieka, a w szczególności jego sferę emocjonalną. Kulminacyjnym momentem każdej sesji terapeutycznej (spotkania z klientem - podopiecznym) jest wyładowanie negatywnych, skumulowanych emocji, zrzucenie „wewnętrznych blokad”, podobnie jak w starożytnym „katharsis” – doświadczenie oczyszczenia (dziś mówimy o psychokatharsis).[1].

W skład arteterapii wchodzi wiele technik skupiających się wokół poszczególnych dziedzin sztuki, ekspresji twórczej a także mających związek z „pięknem przyrody” (zmysłowy kontakt z przyrodą)[2]. Najczęściej wymienia się następujące techniki arteterapeutyczne:

  • biblioterapię: przez czytanie książek, własną twórczość literacką, pisanie pamiętników, a także poprzez film,
  • choreoterapię: przez taniec,
  • chromoterapię: leczenie kolorami, barwami,
  • dramatoterapię – psychodramę: poprzez przygotowanie i uczestniczenie w spektaklach teatralnych (stosuje się tutaj psychodramę, dramę, pantomimę i sztuki teatralne),
  • estetoterapię: poprzez doznania estetyczne, poprzez kontakt z pięknym otoczeniem, dziełami sztuki,
  • ergoterapię (terapia zajęciowa np. w pracowniach tkackich, ceramicznych, rzeźbiarskich itp., terapia przez pracę),
  • hortikuloterapię: terapia poprzez pracę lub przebywanie w ogrodzie,

  • ludoterapię: przez gry i zabawy,
  • muzykoterapię: przez muzykę,
  • poezjoterapię: terapia za pomocą czytania, recytowania lub pisania wierszy,
  • silwoterapię: poprzez obcowanie z lasem[3],
  • socjoterapię: poprzez przebywanie w zorganizowanej grupie społecznej,
  • talasoterapię: poprzez obcowanie z morzem[4].

W oddziaływaniach terapeutycznych związanych ze sztuką, w tym także resocjalizacyjnych - zarówno muzyka, obrazy, rzeźby czy taniec – powinny być postrzegane jako nośniki treści emocjonalnych[5]. Bardzo istotne jest to w przypadku podopiecznych o niższym poziomie inteligencji czy zaburzonej osobowości, u których łatwiej oddziaływuje się na sferę emocjonalną niż np. na sferę intelektualną osobowości.

Przykłady zastosowania arteterapii jako psychoterapii sztuką i terapii sztuką:

medycyna

- kobiety spodziewając się dziecka, oddziały szpitalne ginekologiczno-położnicze[6],

- osoby z deficytami i niesprawnością w zakresie ruchu – rehabilitacja[7],

- osoby po wypadkach, po operacjach (szczególnie kardiochirurgicznych) – rekonwalescencja, konieczność długoterminowego pobytu w szpitalu[8],

- osoby z uszkodzeniami wzroku i słuchu[9],

psychiatra

- osoby niepełnosprawne umysłowo[10],

- osoby ze zdiagnozowaną nerwicą[11],

- osoby ze schizofrenią[12],

pedagogika

- osoby starsze[13],

- dzieci z deficytami rozwojowymi[14],

- dzieci i młodzież z wysokim poziomem agresji[15],

- stymulowanie rozwoju dzieci - Muzykoterapia w przedszkolu Dębicka I. (Ewelin s. 52)

- osoby nieprzystosowane społecznie (z zaburzonym procesem socjalizacji)[16],

- pedagogika zabawy[17],

- integracja grupowa (rozwój umiejętności społecznych)[18],

- treningi asertywności,

- treningi radzenia sobie ze stresem,

- problemy w uczeniu się[19],

psychologia

- dzieci autystyczne[20],

- osoby z depresją,

- osoby z psychozą[21].

Jednymi z wielu subdyscyplin arteterapii, na których pragnę się skupić w tym artykule – są choreoterapia i muzykoterapia.


[1] E. Galińska, Podstawy teoretyczne muzykoterapii, „Zeszyt naukowy Akademii Muzycznej we Wrocławiu” 1978, nr 17, s. 84.

[2] Por. E.J. Konieczna, Arteterapia w teorii i praktyce, wyd. Impuls, Kraków 2004, s. 15-16, a także W. Szulc, Sztuka i terapia, wyd. Centrum Metodyczne Szkolenia nauczycieli Średniego Szkolnictwa Medycznego, Warszawa 1993, s. 21.

[3] O wpływie fitocydów i olejków aromatycznych zobacz: A.K., Las lepszy od szpitala, „Charaktery” 2008, nr 7, s. 24, zobacz także: www.japantimes.co.jp.

[4] Zestawienie sporządzono na podstawie: E.J. Konieczna, op.cit, s. 16 i W. Szulc, op.cit., s. 21.

[5] Por. R. Kaszczyszyn, Możliwości wykorzystania plastyki i muzyki w procesie resocjalizacyjnym, „Szkoła Specjalna” 1999, nr 4, s. 187.

[6] W. Szulc, Sztuka i terapia, wyd. Centrum Metodyczne Szkolenia Nauczycieli Średniego Szkolnictwa Medycznego,, Warszawa 1993, s. 93 i następne.

[7] A. Gąsienica – Szostak, Muzykoterapia w rehabilitacji i profilaktyce, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2003.

[8] M. Kierył, Elementy muzykoterapii w pracy pedagoga, „Wychowanie muzyczne w szkole” 1993, nr 1, s. 11 i następne.

[9] D. Koziełło, Taniec i psychoterapia, wyd. KMK Promotions, Poznań 2002, s. 140 i dalej.

[10] Z. Aleszko, Choreoterapia w psychiatrii, „Zeszyt Naukowy Akademii Muzycznej we Wrocławiu” 1989, nr 48; a także E. Galińska, Muzykoterapia grupowa w psychiatrii, „ Psychoterapia” 1973, nr 4.

[11] Z. Aleszko, Choreoterapia jako jedna z form aktywności psychoruchowej w terapii kompleksowej nerwic, „Psychoterapia” 1975, nr 3, s. 15 i dalej.

[12] E. Galińska, Muzykoterapia w schizofrenii, „Zeszyt Naukowy Akademii Muzycznej we Wrocławiu” 1990, nr 48.

[13] D. Koziełło, Taniec i psychoterapia, wyd. KMK Promotions, Poznań 2002, s.144 i dalej.

[14] W. Karolak /red./, Arteterapia w medycynie i edukacji, wyd. …, Łódź 2008, s. …

[15] M. Kopacz, Wpływ muzykoterapii na obniżenie poziomu agresji u dorastającej młodzieży, Psychoterapia” 1997, nr 4, s. 45 i dalej.

[16] J. Zachniak, Resocjalizacja przez działania artystyczne. Z pogranicza teorii i praktyki, „Opieka – wychowanie – terapia” 2002, nr 2, s. 46-48; a także M. Kaszyński, Możliwości wykorzystania muzyki w resocjalizacji, „Szkoła Specjalna” 1991, nr 2.

[17] U. Bissinger - Ćwierz, Animacja muzyczna w pedagogice zabawy, / W: /Pedagogika zabawy w edukacji kulturalnej, /red./Elżbieta Kędzior-Niczyporuk, wyd. Klanza, Lublin 2006, s. 89-93; a także U. Bissinger – Ćwierz, …książka …

[18] M. Jachimska, Grupa bawi się i pracuje, wyd. UNUS, Wałbrzych 1994, a także: H. Hamer, Rozwój umiejętności społecznych, wyd. „Veda”, Warszawa 1999; a także: L. Gęca /red./, Tańce integracyjne, cz. I i II, wyd. Klanza, Lublin 2004; a także: G. Reichel, R. Rabenstein, M. Thanhoffer, Grupa i ruch, wyd. Centrum Animacji Kultury, Warszawa 1997.

[19] E. Ballinger, Wesoła gimnastyka – rusz się i ucz się, wyd. Międzynarodowy Instytut NeuroKinezjologii Rozwoju Ruchowego i Integracji Odruchów, 2008.

[20] D. Koziełło, Taniec i psychoterapia, wyd. KMK Promotions, Poznań 2002, s. 149 i dalej.

[21] D. Koziełło, Taniec i psychoterapia, wyd. KMK Promotions, Poznań 2002, s.146 i dalej.