WWW.ARTETERAPIA.OPOLE.PL

Filmoterapia

W tym akapicie zaprezentuję na życzenie moich studentów spis moich najbardziej ulubionych filmów  - takich, które wciąż mogę oglądać na nowo. Jednak zanim zaprezentuję ten spis - kilka słów o filmoterapii jako techniki arteterapeutycznej.  Na koniec dodałam tabelę z kilkoma filmami, które polecam do przeprowadzania filmoterapii szczególnie w oddziaływaniach o charakterze resocjalizacyjnym.   Jednak jaki film najlepiej będzie oddziaływał - zależy zawsze od specyfiki podopiecznego i jego problemu...

"MOJE ULUBIONE FILMY" (kolejność na razie przypadkowa... ) - lista bardzo osobista !!!

polecam na udane seanse filmoterapii i dla własnej rozrywki:

1. 12 małp

2. 13-ste piętro

3. 7 dusz - czy można odkupić życie, które się komuś zabrało? Czy nasza śmierć może uratować komuś życie? Nie warto rozmawiać przez telefon, kiedy prowadzisz samochód, warto żyć i kochać. Płaczę na tym filmie od początku do końca, ale jest tak piękny, że musisz go zobaczyć.

4. 7 Krasnoludków

5. Across the Univers

6. Asterix i Obelix - Misja Kleopatra

7. Asterix i Obelix w służbie Jej Królewskiej Mości

8. Atlas chmur

9. Avatar

10. Billy Eliot – jeśli marzysz o czymś z całego serca, marzenia się spełnią… O chłopcu, który w tańcu zapominał o całym świecie.

11. Bracie gdzie jesteś

12. BraveHeart

13. Ciało - oj ten humor! Mam do niego słabość! A do tego wątek resocjalizacyjny! Niesamowite zakończenie.

14. Co za tupet

15. Dark City

16. Dziwny przypadek Benjamina Buttona – co by było gdyby czas zaczął się cofać, gdyby urodzić się starym i umrzeć na końcu jako niemowlę…

17. Gladiator

18. Goło i wesoło

19. Hero

20. How she move

21. Jabłka Adama

22. Jasminum – niesamowicie magiczna opowieść o miłości i poszukiwaniu miłości, aż trudno uwierzyć, że to polski film!

23. Kapuśniaczek - co ma wspólnego kapuśniak, rozmowy ze starym kumplem i UFO? Zobacz koniecznie, ale najpierw ugotuj kapuśniak:)

24. Kołysanka - jeden z niewielu polskich filmów, który jest faktycznie świetny! I do tego super czarna komedia!

25. Królewna Śnieżka (Mirror Mirror)

26. Księga Diny

27. Lady Killers

28. Lapońska odyseja

29. List w butelce

30. Łowca androidów

31. Makrokosmos – na tym filmie poczułam, jak można wzbić się w powietrze i odlecieć razem z innymi ptakami

32. Marilyn Hotchkis’s Ballroom Dancing and Charm School (Szkoła tańca i wdzięku Marylinn Hotchkiss): cudowny, mądry, życiowy i jaka wspaniała choreoterapia... i lecząca piękna miłość!

33. Matrix - nikt już nie zrozumie jak to było oglądać ten film gdy był Nowością Kinową - te komórki, komputery, cyber-rzeczywistość i efekty specjalne, ale wciąż dobry początek do dyskusji o tym co rzeczywiste i nierzeczywiste, o wyborach i wierze w innego człowieka. O pytania o prawdę.

34. Miasto aniołów

35. Moulin Rougue - piękne piosenki, taniec i miłość! Wspaniała mieszanka wybuchowa

36. Niania i wielkie bum

37. Niania McFee

38. Niebo – jedna z wielu kreacji Kate Blanchett, która jest niesamowicie sugestywna i trzymająca w napięciu, piękna historia o miłości oczywiście i o wolności i o pomysłowości…

39. Nietykalni

40. Noc na ziemi

41. Ondine – znowu Irlandia, tęsknota za miłością i opowieści o cudnych Selkie mącących w głowach rybakom. Niby bajka, niby wszystko nie może się dobrze skończyć (wszyscy są o krok od depresji…) a jednak wspaniała opowieść pachnąca wodorostami, szumiąca falami i wplatająca wiatr wolności we włosy.

42. Orlando - żyć wiecznie, być wiecznie młodym... Czy to spełnienie marzeń czy przekleństwo?

43. Ostatni Mohawk - co to była za miłość...

44. Ostatni taniec – Patryk Swayze wraz ze swoją żoną stworzyli piękny film o tańcu, tancerzach i ich życiu poza sceną… Piękny film i piękny taniec, przejmująca historia i ciekawe kreacje!

45. Pamiętnik

46. Pi

47. Podaj dalej - o chłopcu, który zmienił innych, zmienił świat zaczynając od samego siebie - pooglądaj i podaj dalej! On zmieni także i ciebie:) 

48. Possesion

49. Przekręt

50. Przyczajony tygrys, ukryty smok

51. Przygody Tin Tin’a

52. Raport mniejszości

53. Salsa – Zatańcz ze mną – młody kubańczyk przyjeżdża do USA szukając pracy, ale dane mu będzie znaleźć przyjaciół, miłość i otworzyć swoje własne studio tańca, gdzie królować będzie salsa i radość

54. Skazani na Showsheng.

55. Step up, cz. I.

56. Sztuczna inteligencja „IA”

57. Śnieżka i łowca

58. Święta woda(Holly water) – czy Wiagra może być powodem pościgu, rewolucji w małej wiosce i na koniec najazdu turystów z całego świata? Oczywiście, że tak J super komedia w irlandzkim stylu!

59. Tajemnica Roan Inish – mój ukochany wątek irlandzki połączony z bajkowością i zawiłą historią pewnej rodziny. O byciu "Innym", o byciu bardziej wrażliwym i niezrozumianym przez innych. Przepiękny film, który może wspierać tych, którzy poszukują odpowiedzi na pytanie "Kim jestem"?

60. VERBO – super film o wrażliwości i byciu niezrozumianym, magiczny klimat…

61. Vidoqu

62. Włamanie na śniadanie - czy złodziej może być "dobry"? Z fasonem? Uwielbiam kryminalny wątek, piosenki Bonnie Tylor i zakochaną blondynkę, która kocha 2 facetów!

63. Woda żywa

64. Wytańczyć marzenia (Take the lead)

65. Zielona mila

66. Źródło (The fountain)


A teraz artykuł mojego autorstwa na temat filmoterapii, który ukazał się w książce pod redakcą D. Widelaka i Z. jasińskeigo (2011).

Ostatni_Mohawk.bmpCeniona angielska arteterapeuta A.Gilroy analizując wyniki badań przeprowadzanych na przestępcach uczestniczących w różnego rodzaju programach arteterapeutycznych, zaznacza konieczność ewidencjonowania i standaryzowania takich badań, a także stałego ich kontynuowania. Wydaje się to być szczególnie ważnym postulatem w odniesieniu do polskiej praktyki arteterapeutycznej w zakładach karnych i oddziaływaniach resocjalizacyjnych. Opisując część badań podkreślała, że przede wszystkim „arteterapeuci badali, czy pomiędzy arteterapią a systemem więziennictwa istnieje napięcie twórcze, czy też konflikt, którego celem jest karanie, ograniczanie, kontrolowanie i redukowanie ryzyka. Pomimo tego, że nie badano bezpośrednio zastosowania różnych podejść arteterapeutycznych do różnego rodzaju układów i potrzeb, to jednak skupiono się na tym jak można dotrzeć do sytuacji powodującej przestępstwo”[1]. Wobec przestępców z problemami psychiatrycznymi, leczonych w szpitalach poprzez działania arteterapeutyczne dociera się do ich zachowań i uczuć w celu powściągania tych ostatnich, poprawy komunikacji, zwiększenia możliwości wglądu w problem. W konsekwencji dąży się do zmiany kryminogennych zachowań i obniżenia prawdopodobieństwa powrotu do życia przestępczego[2]. Warto zaznaczyć, że arteterapia w Anglii - czy na świecie - znana i stosowana jest już od dawna, a intensyfikację tego typu działań w wielu różnych dziedzinach (np. w medycynie, edukacji, resocjalizacji, psychiatrii) obserwowano po II wojnie światowej, kiedy niejako przeżywała swój renesans. W Polsce pomimo wielu publikacji[3] i programów wprowadzających techniki arteterapeutyczne do placówek resocjalizacyjnych[4], jest to wciąż rodzaj terapii traktowany z dystansem. Andrea Gilroy uspokaja, że to naturalny etap, przez który również angielscy arteterapeuci musieli przejść. Odpowiedzią na tą sytuację jest propagowanie technik arteterapeutycznych i zachęcanie terapeutów do badania swych podopiecznych i ewidencjonowania uzyskanych wyników, a także ich publikację – aby uwiarygodnić osiągane rezultaty na gruncie resocjalizacyjnym. Przede wszystkim chodzi tu o badania eksperymentalne, narracyjne, opisowe, prowadzone równolegle z badaniami podłużnymi – co zdaniem autorki bardzo wzmocniłoby ten dział pracy arteterapeutycznej[5].

Pisząc o możliwości wykorzystania techniki filmoterapii (jednej z technik arteterapeutycznych) w pracy resocjalizacyjnej, a w szczególności w zakładach karnych – brałam pod uwagę ograniczenia, jakie w tego typu placówkach występują. Ograniczenia te to przede wszystkim utrudniony dostęp do sprzętu DVD i/lub wideo czy rzutników multimedialnych, problemy lokalowe a także przepisy prawne regulujące publiczne odtwarzanie filmów (czyli „użytek inny niż domowy”, choć jak niedawno stwierdził żartobliwie jeden z moich studentów pracujący jako wychowawca penitencjarny – można próbować wyjaśniać takim instytucjom jak m.in. ZAiKS, że dla skazanych zakład karny w danym momencie jest domem… więc nie ma tu przeszkód natury prawnej dla bezpłatnej emisji filmów). Aktualnie emitowanie filmów w zakładach karnych łączy się z koniecznością płacenia tzw. tantiemu - opłaty z tytułu praw autorskich. Opłaty tego typu w Polsce pobiera Zaiks. Zwolnione z tego typu opłat są m.in posługi duszpasterskie i działalność edukacyjna (niedochodowa)[6]. Jednak o tym, czy filmoterapia w danym zakładzie karnym może być uznana za działalność edukacyjną i tym samym być zwolniona z konieczności płacenia tantiemów – może lokalnie zadecydować Zaiks. Oczywiście jakiekolwiek opłaty ponoszone przez zakłady karne są dla nich dodatkowym obciążeniem i mogą być powodem zaniechania sesji filmoterapeutycznych – ze stratą dla osadzonych. Dlatego warto starać się o obniżenie tej opłaty lub całkowite odstąpienie od niej Zaiksu. W tym celu należy złożyć pisemny wniosek do Dyrekcji Okręgowej Zaiksu – odpowiedniej dla danego zakładu karnego, w którym opisane zostaną cele filmoterapii, podane tytuły filmów, a także w kilku zdaniach opisany przebieg zajęć filmoterapeutycznych (m.in. częstotliwość np.1 raz w tygodniu, ilość osób uczestniczących, osoba prowadząca). Ponieważ jest to specyficzna sytuacja – nie ma gotowych standardów postępowania, ale można to potraktować jako atut – szansa na odstąpienie od pobierania opłaty przez Zaiks jest duża.

Filmoterapia, czyli terapia poprzez film, jako jedna z technik arteterapeutycznych, bazuje na założeniu, że „film zaliczany jest do dziedzin szeroko rozumianej sztuki, zatem - podobnie jak dzieła innych dziedzin sztuki – posiada właściwości terapeutyczne”[7]. S. Lowry uważa, że „oglądanie filmu polega na rozumieniu i współprzeżywaniu, na wchodzeniu w rolę i identyfikowanie się”[8], co wyjaśnia w sposób praktyczny mechanizmy, jakie zachodzą pomiędzy widzem i filmem, odpowiedzialne za terapeutyczny wpływ filmów. Film jest dziełem bardzo złożonym, a przez to wielu arteterapeutów uważa, że siła jego oddziaływania jest zwielokrotniona. W filmie obserwujemy tzw. zalew bodźców, ponieważ wyodrębnić nim możemy: obraz, muzykę, dźwięk, kolor, ruch, kompozycję, ważne są również takie komponenty jak bohaterowie (pozytywni i negatywni), akcja, fabuła, struktura filmu, sposób narracji, przekazywane emocje, język (sposób komunikacji bohaterów), struktury socjalne i interakcje miedzy bohaterami[9], subiektywne spojrzenie przekazywane przez twórców filmu, efekty specjalne dające wrażenie nierealności, bajkowości, magii. Jeśli przeprowadzamy terapię przy użyciu muzyki (muzykoterapię), to w filmie muzykę mamy połączoną m.in. z obrazem i kolorem, kompozycją, postaciami itp. Czyli film bez muzyki działa słabiej na odbiorcę niż film pięknie udźwiękowiony z dobrze dopasowaną linią muzyczną, podobnie jak pojedynczy obraz, na który patrzymy oddziaływują na nas słabiej niż cała sekwencja obrazów. Gdyby dodać do niego ruch, utworzyć z sekwencji obrazów historię, film – będzie to dzieło oddziaływające na nas silniej niż pojedynczy obraz. Oglądając horror czy thriller bez dźwięku – nie będzie on dla nas tak straszny (może nawet wyda się groteskowy), z kolei słuchając samej ścieżki dźwiękowej z tego filmu – nasz organizm może reagować na wytwarzany przez muzykę nastrój grozy, ale dopiero w połączeniu z obrazem oddziaływanie będzie najsilniejsze.

Działania terapeutyczne i lecznicze poprzez odpowiednio dobrany film polegają na wykorzystywaniu takich walorów terapeutycznych (również resocjalizacyjnych) jak:

- możliwości wywoływania reakcji psychosomatycznych, takich jak m.in. wzrost ciśnienia krwi, wzmożone pocenie się, podwyższone napięcie mięśni, przyspieszenie akcji serca, redukcje bólu, wydzielanie hormonów i inne[10] (co istotne - zmiany te wywoływane bez użycia medykamentów są pozbawione ryzyka skutków ubocznych);

- możliwość wpływu na sferę wolicjonalno - normatywną – czyli możliwość zmiany funkcjonowania jednostki i jej osobowości poprzez uruchomienie procesu internalizacji norm przejmowanych od bohatera filmu[11] lub ich odrzucenie, w wyniku przeżycia ich negatywnych konsekwencji w czasie seansu filmowego;

- możliwość modyfikacji sfery behawioralnej – o której pisała już S. Masgutowa[12], osiąganie zmian zachowania i poznania, poprzez przejmowanie wzorców zachowań zaobserwowanych u bohaterów filmowych (np. zaniechanie zachowań agresywnych ze względu na ich negatywne skutki przeżywane przez bohatera filmu);

- oddziaływanie na sferę emocjonalną widza, poprzez wywołanie katharsis[13] (coraz częściej określanego jako psychokatharsis), widz uczestnicząc niejako w filmie i przeżywając zawarte w nim emocje, a następnie ich kumulację (co doprowadza do swoistego wybuchu i uzewnętrznienia nagromadzonych emocji) doznaje swego rodzaju oczyszczenia (rozładowania napięcia emocjonalnego, odprężenia psychofizycznego), które znane już było w starożytności i łączone z oglądaniem tragedii greckich;

- zmiany w sferze poznawczo - intelektualnej są możliwe m.in. dzięki walorom edukacyjnym filmów wykorzystywanych w terapii, widz śledząc fabułę zapoznaje się również z różnego rodzaju informacjami „dodatkowymi”, jak np. miejsce akcji (miasto, kraj), czas akcji (tło historyczne), tło kulturowe itp., poszerzając tym samym swoją wiedzę, a czasem na bazie filmu rozwijane są zainteresowania (część arteterapeutów w tym celu wykorzystuje filmy przyrodnicze, historyczne, popularno - naukowe itp.)

Fenomen filmu polega m.in. na tym, że lubimy podglądać innych, utożsamiamy się z nimi, przenosimy na siebie ich emocje, zachowania, gusty, sposób porozumiewania się, naśladować ich. Filmy przejęły rolę bajarza, dzięki nim wymarła tradycja rodzinnego opowiadania fantastycznych historii, a obecnie pomału wymiera piękny zwyczaj opowiadania dzieciom bajek na dobranoc – bo przecież jest bajka w TV. Ponadto lubimy się bać – potrzebujemy tego, mamy to w genach? Nie jest to myśl odkrywcza, bo jak już wspomniano – starożytni pasjami oglądali tragedie, przeżywając je i doznając katharsis. Język filmu (obraz, muzyka, dźwięk i kolor) łatwiej trafiają do odbiorcy, poruszając bezpośrednio jego sferę emocjonalną. Oglądając film o miłości sami czujemy się zakochani, szczęśliwi, oglądając filmy pełne agresji – sami stajemy się agresywni, a oglądają ludzką tragedię, strach przed nieszczęściem, kataklizmem – sami przeżywamy strach i lęk, chcemy uciekać, czujemy się bezsilni. Ale film się kończy i wracamy do rzeczywistości… W zależności od oglądanego filmu – czujemy się odprężeni lub „naładowani emocjami” (szczególnie w przypadku filmów pełnych agresji i brutalnych scen).

Siła oddziaływania filmu może mieć także związek z neuronami lustrzanymi, odpowiadającymi za reakcje, jakie zachodzą pomiędzy obserwowaniem ruchów, zachowań innych ludzi (aktorów), a ich przetwarzaniem w naszym mózgu (neurony lustrzane) a następnie odwzorowywaniem w postaci mikronapięć w naszych mięśniach lub/i odtwarzaniem tych ruchów w rzeczywistości (zachowywanie się i poruszanie się tak jak bohater filmu). Umiejętność naśladowania jest tak ważna, ponieważ na niej opierają się oddziaływania edukacyjne, dzięki niemu uczymy się języka lub innych umiejętności, socjalizujemy się i wrastamy w naszą kulturę[14]. Lustrzane neurony pozwalają nam zrozumieć obserwowane czynności poprzez mapowanie ich we własnym mózgu w obszarach aktywowanych podczas wykonywania podobnych czynności. Na tym jednak nie koniec. Rośnie liczba dowodów wskazujących, że te lustrzane właściwości przypuszczalnie stanowią mózgową podstawę bardziej złożonych procesów poznania społecznego. Chodzi tu o rozumienie intencji innych osób czy zdolność „wchodzenia w czyjąś skórę”, aby np. lepiej zrozumieć jego argumenty podczas dyskusji[15] lub podjąć decyzję o naśladowaniu ich zachowań, przejmowania ich sądów czy hierarchii wartości – tak jak to ma miejsce podczas filmoterapii. Terapeuta dąży do wprowadzania w miarę możliwości trwałych zmian w obrębie osobowości podopiecznych. Dlatego stosowanie filmoterapii w oddziaływaniach resocjalizacyjnych wydaje się tak ważne i obiecujące. Najczęściej osobowość jednostki nieprzystosowanej społecznie, wykolejonej czy zdemoralizowanej jest niewykształcona w sposób poprawny, dlatego wprowadzanie zmian jest tym trudniejsze - trzeba wyrównywać dysproporcje (braki, blokady) i modyfikować jednocześnie. Filmoterapia jest propozycją oddziaływania terapeutycznego spełniającą wszystkie oczekiwania czy wymagania niezbędne w pracy resocjalizacyjnej.

Ze względu na ograniczoną postać niniejszej notatki zainteresowanych odsyłam do innych pozycji bibliograficznych z zakresu arteterapii i filmoterapii. Opis budowy sesji terapeutycznej można znaleźć m.in. u W. Sikorskiego[16], funkcje filmoterapii opisała m.in. E. J. Konieczna[17], model postępowania w filmoterapii cytuje za innymi autorami B. Szczupał[18]. Bogatą propozycję filmów stosowanych do filmoterapii, jak również filmy muzyczno – taneczne można znaleźć m.in. w internecie[19]. W niniejszym artykule zamieszczam opis kilku proponowanych przeze mnie filmów, a także przykłady ćwiczeń z zakresu filmoterapii.

Poniższe zestawienie (tabela nr 1) stanowi propozycję i jest zaledwie wycinkiem możliwości zastosowania konkretnych filmów w procesie terapii poprzez film (filmoterapii). Obok tytułu filmu, osoby reżysera, roku produkcji i gatunku każdego filmu, zamieszczono również zestawienie problemów, jakie każdy z filmów porusza, co powinno ułatwić dopasowanie konkretnego filmu do grupy terapeutycznej (lub indywidualnego podopiecznego) i problemu, z jakim planuje się pracować. Dodatkowo zamieszczono również propozycje ćwiczeń – zadań, jakie można wykorzystać podczas sesji filmoterapii, aby zintensyfikować proces terapeutyczny rozpoczęty podczas emisji filmu. Zadania te również są jedynie propozycją, należy pamiętać, że każda grupa terapeutyczna wymaga indywidualnego podejścia i specyficznego potraktowania każdego problemu. Osoba przeprowadzająca sesje filmoterapeutyczne powinna umieć decydować, jaka forma zadań - ćwiczeń będzie najlepsza dla podopiecznych. Koniecznym jest, aby osoba prowadząca zajęcia z filmoterapii najpierw sama zobaczyła film, który planuje zaprezentować podopiecznym.

TABELA Z ZESTAWIENIEM PROPOZYCJI FILMÓW  DO FILMOTERAPII


TYTUŁ

Oryginalny / Polski


REŻYSER/

ROK PRODUKCJI / GATUNEK

FABUŁA

RODZAJ SCHORZENIA / PROBLEMU


10.000 BC /

10.000 lat p.n.e.


Roland Emmerich

2008/

Przygodowy

W dawnych czasach wodzem plemienia zostawało się w dowód uznania za męstwo zabijając przywódcę stada mamutów. Zapas jedzenia, wybór i uznanie wodza, zgrane wspólne działanie – to podstawy istnienia całego plemienia. Dorosłość zawsze wiązała się z wyborem drogi i tego, kim się jest, nawet tysiące lat temu. Miłość od zawsze była nieprzewidywalną siłą popychającą ludzi na koniec świata, pomagającą przetrwać wszelkie niebezpieczeństwa i zjednywać sobie sojuszników. Piękna opowieść o walce o miłość i wolność, łącząca w sobie wątki rewolucji historycznych i przemian społecznych, dająca nadzieję na zwycięstwo mimo braku szans.

miłość, odwaga, honor, męstwo, poświęcenie,

szczęście, rola społeczności

(grupy, plemienia), walka o wolność, ustanawianie

nowych praw,

podporządkowanie się, niewolnictwo,


Across the Univers /


Julie Taymor /

2007 /

obyczajowo – muzyczny (musical)

Młody chłopak Jude w latach sześćdziesiątych wyrusza z Anglii do Ameryki, by odnaleźć nieznanego mu ojca. Tam zakochuje się w cichej nastolatce, Lucy. Kiedy jej brat Max zostaje powołanie na wojnę w Wietnamie, Jude i Lucy stają się członkami grupy pokojowej. "Across the universe" to musical o miłości, antywojennych protestach, walce o wolność słowa oraz prawa cywilne. Film wspaniale uzupełniają piosenki zespołu The Beatles – idealnie dobrane do opowiadanej historii.

miłość, wolność, równość praw, wolność słowa, dojrzałość do odpowiedzialności, bezsens wojny, przyjaźń, poszukiwanie rodziców, poszukiwanie własnego miejsca w życiu - własnej drogi,


Ciało


Tomasz Konecki, Andrzej Saramonowicz / 2003 /

czarna komedia

Pewien człowiek znajduje w pociągu zwłoki. Boi się jednak powiadomić policję, ponieważ jest złodziejem, a do tego ma ze sobą sporo trefnego towaru. Zdesperowany postanawia podrzucić te zwłoki komuś innemu... Jednak mimo jego pomysłowości – ciało „powraca“, a co gorsza wszystko komplikuje się dodatkowo na pogrzebie pewnej zakonnicy, bo w trumnie jest ciało… mężczyzny. Do tego, jego pomysłowy szef (posiadający brata syjamskiego) produkujący krasnoludki, wciąż ma kłopoty z niezdarnymi pracownikami… Komedia omyłek, czarny humor i polskie realia przeplatają się tu w wyjątkowo udany sposób.

czym jest dobro i zło albo prawda i fałsz, konsekwencje naszych wyborów i czynów, komiczne zbiegi okoliczności, spryt, odwaga, zbrodnia i kara,

przeznaczenie


Dead Man Walking / Czekając na wyrok


Tim Robbins /

1995 /

dramat obyczajowy

Siostra zakonna otrzymuje list z więzienia: młody człowiek skazany na śmierć za morderstwo prosi o kontakt. Okazuje się, że został skazany za gwałt i morderstwo ze szczególnym okrucieństwem. Chłopak twierdzi, że jest niewinny, siostra próbuje wystąpi z petycją o ułaskawienie.

przestępstwo i kara, dobro i zło, wina, współczucie, miłosierdzie, żal za popełnione zbrodnie, śmierć, chęć zemsty, nienawiść, strach przed śmiercią,


Eagle Eye


D.J. Caruso /

2008/

Akcja

Jerry Shaw pracuje w punkcie ksero i dorabia sobie grając z kumplami w pokera na pieniądze. Opłakuje śmierć brata bliźniaka, od którego zawsze był gorszy - Ethana. Rachel Holloman samotnie wychowuje synka - Sama. Jerry pewnego dnia wybierając pieniądze z bankomatu odkrywa, że znikąd na jego koncie jest 750.000 dolarów, a do jego mieszkania przychodzą paczki, których nie zamawiał - zawierające trucizny i broń. Shaw odbiera telefon od tajemniczej kobiety, która każe mu uciekać z mieszkania, ponieważ za 10 sekund wpadnie tam policja. Zszokowany Jerry zostaje aresztowany. Tymczasem ta sama kobieta dzwoni do Rachel grożąc, że jeśli pani Holloman nie wypełni rozkazów, jej syn, który jest w drodze na koncert do Waszyngtonu (gra na trąbce), zginie. Dwoje obcych sobie ludzi zostaje uwikłanych w zamach terrorystyczny i uznanych za wrogów publicznych numer jeden. Tymczasem muszą wykonywać polecenia tajemniczej kobiety, która zdaje się widzieć ich wszędzie i mieć nad nimi nieograniczoną władzę.

manipulacja ludźmi, totalny monitoring, kontrola zewnętrzna i wewnętrzna, miłość, presja, odpowiedzialność, poświęcenie, umiejętność dokonywania wyborów, myślące maszyny,


Hero/ Bohater


Yimou Zhang / 2002/

Historyczny – kostiumowy - melodramat

Akcja filmu dzieje się podczas wewnętrznej wojny. Kraj jest podzielony na 7 królestw: Qin, Zhao, Han, Wei, Yan, Chu i Qi. Przez lata królestwa te walczą między sobą o dominację. Dla zwykłych ludzi są to lata śmierci i cierpienia. Władcy królestw dążą do zjednoczenia Chin za wszelką cenę. W walce tej najbardziej zdeterminowany jest król prowincji Qin. Ma on wręcz obsesję bycia Pierwszym Imperatorem. Jednak na jego życie polują Zamachowcy z pozostałych stanów. Nikt jednak nie wzbudza tyle strachu ile trzej legendarni Zamachowcy: Złamany Miecz, Śnieżynka i Niebo. Każdemu, komu uda się pokonać któregokolwiek z nich Król prowincji Qin obiecuje ogromną władzę, góry złota i możliwość spotkania się z nim samym.
Schwytanie Zamachowców jest jednak prawie niemożliwe. Przez 10 lat nikt więc nawet nie zbliżył się do zdobycia nagrody. Dlatego też kiedy tajemniczy stróż prawa - Bezimienny przybywa do pałacu dźwigając legendarną broń uśmierconych zamachowców, Król niecierpliwie oczekuje szczegółowej opowieści. Siedząc w pałacu, dosłownie kilka kroków od Króla, Bezimienny zaczyna swą opowieść. Król chłonie każde słowo tej niecodziennej opowieści. Nagle dzieje się coś zupełnie nieoczekiwanego: Król zaczyna mówić własną wersję historii Bezimiennego, mówi o tym, po co tak naprawdę Bezimienny przyszedł do niego. Wydaje się, że w tej historii nic nie jest oczywiste, a prawie wszystko tajemnicze...

bycie prawdziwym bohaterem, dobro i zło, wierność zasadom, poświęcenie, tyrania, miłość, chęć zemsty, współdziałanie, konsekwentne postępowanie i dążenie do raz wybranego celu.


The Illusionist/

Iluzjonista


Neil Burger /

2007/

Kostiumowy – melodramat

Do Wiednia przybywa słynny iluzjonista Eisenheim. Wystawiane przez niego pokazy są tak efektowne i niezwykłe, że wielu ludzi jest skłonnych twierdzić, że to, co robi, to prawdziwa magia, a nie jedynie kuglarskie sztuczki. W końcu na jeden z występów Eisenheima przybywa sam książę Leopold wraz ze swą piękną narzeczoną, która bierze czynny udział w przedstawieniu asystując magikowi przy jednej z jego sztuczek. Eisenheim rozpoznaje w niej Sophie swoją wielką miłość z dziecięcych lat. Wkrótce stare uczucia odżywają i parę na nowo łączy płomienny romans. Dziewczyna jednak została przeznaczona spadkobiercy tronu, który z czasem staje się coraz bardziej podejrzliwy i nieprzychylny wobec Eisenheima. Między czwórką głównych bohaterów wywiązuje się niebezpieczna gra.

miłość, tyrania, uleganie iluzji, szczęście, poświęcenie, marzenia, co jest rzeczywistością a co tylko nam się wydaje, siła sugestii, zależność od innych ludzi.


Inkheart/Atramentowe srece


Iain Softley /

2008/

Przygodowy – kino familijne

Inkheart opowiada o dziewczynce, której ojciec (Mo) posiada szczególną moc: czytając książkę na głos, potrafi powołać do życia jej bohaterów. Pewnego razu czytając książkę „wyczytuje” jej bohatera, ale w zamian znika jego ukochana żona. Kiedy nikczemny władca i banda opryszków z dziecięcej bajki porywają Mo, jego córka wraz ze swymi przyjaciółmi – prawdziwymi i zmyślonymi – rusza na ratunek.

rodzina, miłość, zemsta, żądza władzy, odwaga, poświęcenie, magia książek, siła marzeń, rodzina


The Reckoning / Rachunek sumienia


Paul McGuigan / 2003/

Kostiumowy – dramat

Wszystko dzieje sie w XIV-wiecznej Anglii. Nicholas jest młodym księdzem podróżującym samotnie w akcie pokuty. Jest pozbawiony środków do życia i zmuszony do ukrywania prawdziwej tożsamości, dlatego dołącza do trupy aktorów. Nieoczekiwanie zakochuje się od pierwszego wejrzenia w Sarze, pięknej siostrze szefa trupy, Martina (Willem Dafoe), ale pamiętając o swojej przeszłości, ukrywa tę namiętność. Musi tak uczynić. Podróżni docierają do miasta tyranizowanego przez lorda Roberta de Guise. Strach mieszkańców pogłębia też seria tajemniczych morderstw. I to właśnie aktorzy wpadają na trop zabójcy.

sumienie, poczucie winy, żal za grzechy, bezkarność, tyrania, dobro i zło, wartość życia ludzkiego, tajemnica i zakłamanie


K-PAX


Iain Softley /

2001/

Obyczajowy

Do psychiatry w szpitalu publicznym policja kieruje zatrzymanego na dworcu mężczyznę , który utrzymuje, że pochodzi z planety K-PAX. Mężczyzna ów, o imieniu Prot, utrzymuje, że jest na misji zwiadowczej i zbiera informacje o naszej planecie. Porównuje warunki atmosferyczne obu planet, przy czym ziemskie światło jest dla niego zbyt jasne. Twierdzi, że powróci do domu przed końcem lata i zachęca pozostałych pacjentów do podążenia za nim.

granica miedzy chorobą psychiczną a normą, przeżycia traumatyczne, skuteczność współczesnej psychiatrii i leczenia klinicznego, siła wiary, siła marzeń,


Tears of the Sun / Łzy słońca


Antoine Fugula / 2003/

Dramat wojenny

W Nigerii po zabójstwie prezydenta i jego rodziny wybucha wojna domowa. Porucznik Waters i jego oddział zostaje wysłany do nigeryjskiej dżungli, gdzie w jednej z wiosek przebywa amerykańska lekarka Lena Kendricks. Waters ma za zadanie wywieźć panią doktor z dala od konfliktu. Sprawa się komplikuje, gdy dr Kendricks nie zgadza się na opuszczenie swoich pacjentów. Porucznik musi dokonać wyboru: wykonać rozkaz czy postawić misję pod znakiem zapytania i ocalić życie niewinnych Nigeryjczyków, którym zagrażają rebelianci...

okrucieństwo i bezsensowność wojny, nieczułość na tragedię drugiego człowieka, kruchość życia, poświęcenie,


The Prestige/

Prestiż


Christopher Nolan / 2006/

Kostiumowy - dramat

Żyjący na przełomie XIX i XX w. w Londynie Robert Angier i Alfred Borden, dwaj młodzi współpracujący ze sobą i marzący o sukcesie magicy, żyją w przyjaznych stosunkach dopóki nie dochodzi do tragicznego wypadku. Podczas jednego z ich występów ginie żona Angiera, Julia. Wdowiec winą za tragedię obarcza Bordena. Od tej pory rodzi się między nimi rywalizacja, która nabierze rozmachu, gdy obaj staną się sławnymi iluzjonistami. Jeden drugiego będzie chciał ośmieszyć, upokorzyć, wykraść sekretne sztuczki. Nie cofną się przed niczym, nie licząc się nawet z ofiarami, jakie ponoszą ich najbliżsi.

Pojęcie prestiżu, umiejętności iluzjonistyczne, pogoń za sławą, chęć zemsty, granica człowieczeństwa, etyka, dobro i zło, możliwości ludzkiego ciała i umysłu


Requiem for a dream

/Requiem dla snów


Darren Aronofsky/

2000/

Dramat

Wstrząsająca opowieść o czwórce bohaterów z Brooklynu, którzy w pogoni za realizacją swoich marzeń odbywają podróż w głąb piekła uzależnień. Ucieczka od rzeczywistości kończy się dla rozprowadzającego narkotyki Harry'ego, jego uzależnionej od pigułek na odchudzanie matki, Sary, pogrążonej w nałogu dziewczyny, Marion, i najlepszego przyjaciela, tragedią. Każdy z nich, nie mogąc sobie poradzić z chaosem otaczającego ich współczesnego świata, popada w uzależnienie od narkotyków, słodyczy, czy telewizji. To hipnotyczna opowieść o tęsknocie za miłością, życiu w iluzji, kłamstwie i zjawisku uzależnienia.

narkotyki, handel narkotykami, uzależnienie od narkotyków, TV, lekarstw i słodyczy, wybory życiowe, hierarchia wartości, dobro i zło, poszukiwanie własnej drogi życiowej, dokonywanie wyborów, miłość, światek przestępczy,


Take the Lead/

Wytańczyć marzenia


Liz Friedlander / 2006/

Obyczajowy –

Muzyczny

Pierre Dulaine (Antonio Banderas) jest znanym na całym świecie znakomitym tancerzem, instruktorem tańca, którego uczniowie odnoszą sukcesy na międzynarodowych konkursach, los jednak chce, że Dulaine zaczyna udzielać bezpłatnych lekcji tańca zdemoralizowanej młodzieży z publicznej szkoły. Niechętni z początku uczniowie z dnia na dzień odkrywają magię tańców klasycznych i z czasem łączą ich subtelność z żywiołowym stylem hip -hopowym, tworząc tym samym swój niepowtarzalny układ.

bycie altruistą we współczesnym świecie, siła pasji, siła marzeń, młodzież z marginesu społecznego, miłość, umiejętność dokonywania wyborów, szacunek, dążenie do celu, akceptacja, zrozumienie innych, handel narkotykami, rozbite rodziny, uzależnienie od alkoholu, samorealizacja, wspólne działanie i osiąganie celu


The fountain/

Żródło


Darren Aronofsky/

2006/

historyczny –

sience fiction – kostiumowy – melodramat – filozoficzny

Film opowiada trzy historie. Pierwsza dzieje się w XVI wieku. Hiszpański konkwistador Tomas Creo z polecenia królowej, na punkcie której szaleje, poszukuje legendarnego Drzewa Życia. Druga dzieje się współcześnie. Tomas Creo, naukowiec, maniakalnie poszukuje lekarstwa dla swojej chorej na raka żony. Trzecia to już wiek XXVI. Astronauta Tom próbuje pojąć tajemnicę życia i odpowiedzieć na pytania postawione przez jego poprzednie wcielenia: Co byłoby, gdybym mógł żyć wiecznie i kochać wiecznie tę samą kobietę? Jak mówi reżyser; sednem filmu jest poszukiwanie źródła młodości przez człowieka. To film o człowieku, którego żona umiera i który poszukuje życia wiecznego, który godzi się z własną śmiertelnością, z własnym życiem i egzystencją poprzez próbę ratowania żony.

problem rozumienia śmierci i umierania; tajemnica życia i śmierci (czy koniec życia – śmierć jest przejściem do następnego? początkiem nowego życia gdzieś indziej?), wielość światów, życie wieczne, miłość, problem umierania najbliższych


American History X /

Więzień nienawiści


Tony Kaye/

1998/

dramat obyczajowy

Derek Vinyard jest amerykańskim neonazistą. Swoją sympatię do rasizmu okazuje całym sobą, a przede wszystkim wytatuowana swastyką na piersi. Pewnej nocy w przypływie złości po domowej kłótni jak sie później dowiadujemy, zabija w brutalny sposób dwóch czarnoskórych młodych mężczyzn. Za rzekomo nieumyślne spowodowanie śmierci trafia na 3 lata do więzienia, do bloku dla czarnoskórych i pracuje przy sortowaniu bielizny z czarnym facetem. Obserwuje również swych białych braci, również neonazistów robiących więzienne interesy z meksykanami. Po demonstracji swojego oburzenia i niechęci zostaje brutalnie zgwałcony przez białych nazistów. W więziennym szpitalu odwiedza go czarnoskóry profesor historii, były nauczyciel Dereka. Od tej pory Derek zmienia się nie do poznania, a po wyjściu z więzienia postanawia pomóc bratu, który tak jak on zostaje czynnym neonazistą.

nazizm, rasizm, przemoc, skinheadzi, przestępstwo i kara, sprawiedliwość, drugie życie w więzieniu, dobro i zło, internalizacja norm społecznych, władza, dokonywanie wyborów, człowieczeństwo, prawda i zakłamanie, rodzina, manipulacja ludźmi, nieprzystosowanie społeczne,


7 pounds /

Siedem dusz


Gabriele Muccino/ 2008 /

dramat

To pełna tajemnic zaskakująca historia miłosna, która zadaje prowokacyjne pytania na temat życia i śmierci, żalu i przebaczenia, przyjaźni, miłości i odkupienia. To poruszającą opowieść o człowieku nękanym pewną tajemnicą, który decyduje się odkupić swoje winy drastycznie zmieniając życie siedmiu zupełnie obcych sobie osób. Kiedy już wprowadza swój plan w czyn, nic nie jest w stanie zmienić jego postanowienia. A może tak mu się tylko wydaje... Ben Thomas nigdy nie spodziewałby się tego, że zakocha się  w jednej z nieznajomych – i to właśnie ona zacznie go zmieniać.

odpowiedzialność za własne czyny, kara, wyrzuty sumienia, zadośćuczynienie (odkupienie winy), żałoba po stracie ukochanej osoby, dawanie czegoś od siebie innym – czy możemy zmienić czyjeś życie?

PROPOZYCJE ĆWICZEŃ DO WYBRANYCH FILMÓW

FILM „Teak the Lead” - „Wytańczyć marzenia”.

Zadanie nr 1. Jesteś „za” czy „przeciw”?

Po projekcji filmu uczestnicy dzielą się na 2 grupy. Do grupy „ZA” przechodzą osoby, które uważają, że taniec może odmienić nasze życie. Do grupy „PRZECIW” przechodzą osoby, które uważają, że taniec nie ma żadnej mocy sprawczej, co ma się stać w naszym życiu to i tak się stanie. Obydwie grupy przygotowują listę argumentów, popierających ich wcześniej przyjęte stanowisko (burza mózgów). Można spisać argumenty pojawiające się w filmie i własne. Podczas dyskusji grupy starają się nawzajem przekonać siebie do własnych argumentów – nie krytykując argumentów opozycji, ale przedstawiając własne zdanie. Uczestnicy mają możliwość zmiany grupy, jeśli poczują, że argumenty opozycji ich bardziej przekonują. Wygrywa to stanowisko, które zdołało zjednać sobe wiecej zwolenników. Dyskusja kończy się – kiedy kończą się argumenty. Prowadzący stara się tak moderować dyskusję, aby wszyscy mieli możliwość zabrania głosu, a także aby uczestnicy odwołali się do wszystkich przykładów pojawiających się w filmie. Można ćwiczenie przeprowadzić przed projekcją filmu, a następnie po filmie podsumować dyskusję (czy ktoś pod wpływem fimu zmienił zdanie?).

Zadanie nr 2. Co by było gdyby…?

Uczestnicy przez chwilę zastanawiają się, co by było, gdyby w ich szkole (gdy byli nastolatkami) pojawił się nauczyciel tańca towarzyskiego? Czy ich życie mogłoby wyglądać dziś inaczej? Jeśli tak/nie to dlaczego?

FILM „American history” - „Więzień nienawiści”.

Zadanie nr 1. Nazista czy skinhead – czym się różnią?

Dlaczego Derek został skinheadem? W którym momencie życia dokonał złego wyboru? Czy mógł być skinheadem i inaczej pokierować swym życiem? Czy nazizm, ideologia skinhead i podkultura więzienna mają cechy wspólne?

FILM „Prestiż” – „Prestige” i „Iluzjonist” - „Iluzjonista”.

Zadanie nr 1. Co by było gdyby…?

Gdybyś miał umiejętność tworzenia iluzji – co chciałbyś najbardziej „wyczarować” i dlaczego? Czy można iluzję wykorzystywać do czynienia dobra i zła? Co ty byś wybrał?

Zadanie nr 2. Granica iluzji i realnego życia. Dobro i zło…(Presiż).

W którym miejscu twoim zdaniem – obaj iluzjoniści przekroczyli granicę zabawy iluzją i zaczęli bawić się własnym życiem? Gdzie popełnili błąd? A może nie popełnili błędu?

FILM „The Fountain” – „Źródło”.

Zadanie nr 1. Sens życia, tajemnica śmierci.

„Drzewo życia”, „Źródło życia”, „Woda żywa”, Nieśmiertelność zawsze intrygowała ludzkość. Czy śmierć to początek czy koniec naszego życia, czy umierając całkiem odchodzimy? A może wtedy dopiero wybucha „Supernova” i powstaje nowa galaktyka? Dlaczego boimy się śmierci? Czy jest życie po śmierci? Czy nasza dusza może podróżować?


[1] A. Gilroy, Arteterapia – badania i praktyka, wyd.  AHE, Łódź 2009, s. 190.

[2] Tamże, s.190.

[3] M.in. Konopczyński M., Metody twórczej resocjalizacji, wyd. PWN, Warszawa 2006.

[4] M.in. Teatr „Po drodze…” działający w Zakładzie Karnym w Kłodzku.

[5] A. Gilroy, Artetrerapia…, dz. cyt., s. 192.

[6] Por. USTAWA O PRAWIE AUTORSKIM I PRAWACH POKREWNYCH. z dnia 4 lutego 1994 r.

(Dz. U. 1994 r. Nr 24 poz. 83, z późniejszymi zmianami), Art. 31.

[7] B. Szczupał, Filmoterapia jako jedna z metod pracy z dziećmi, /w:/ Krasoń K., Mazepa – Domagała B. /red./, W kręgu sztuki i ekspresji dziecka. Rozważania inspirujące, wyd. GWSP, Mysłowice – Katowice 2006, s. 365.

[8] Por. J. Ostaszewski, Rozumienie opowiadania filmowego, wyd. UJ, Kraków 1999, s. 41 i następne.

[9] Por. E. Schrotter – Gottingen, Filmen sehen - heist filmen erleben. Einfuhrung in medienpadagogische Ansatze im Krankenhaus, Jahrbuch Freizeit 1998, s. 130.

[10] E.J. Konieczna, Arteterapia w teorii i praktyce, wyd. Impuls, Kraków 2004, s. 141.

[11] Tamże, s. 142.

[12] S. Masgutowa, Psychoterapia przez sztukę, „Forum Psychologiczne” 1997 nr 1, t. II, s. 69 i 71.

[13] Por. W. Szulc, Kulturoterapia – wykorzystanie sztuki i działalności kulturalno – oświatowej w lecznictwie, wyd. Wydawnictwo Naukowe AM, Poznań 1994, s. 20.

[14] M. Turner, Neurony lustrzane i roboty kontra autyzm, „Charaktery” 2008 nr 9, s. 10.

[15] Tamże, s. 11.

[16] W. Sikorski, Werbalne i niewerbalne oddziaływania w psychoterapii, wyd. Engram, Warszawa 2009.

[17] E. Konieczna, Arteterapia…, dz. cyt., s. 142.

[18] B. Szczupał, Filmoterapia…, dz. cyt., s. 368.